Avrupa Parlamentosunun (AP) yeni Türkiye raporunda "Terörsüz Türkiye" girişimine destek verildi. Türkiye raportörü İspanyol parlamenter Nacho Sanchez Amor tarafından hazırlanan taslak raporda, "siyasi şiddet ve Kürt sorununu sona erdirmeyi amaçlayan" bir sürecin yürütülmekte olduğu belirtilip, "devam eden Terörsüz Türkiye girişimi bağlamında Türk makamlarının ve siyasi partilerin çabalarının takdir edildiği" not edildi. Buna karşın raporda, "Türk hükümetinin zamanında ve kararlı adımlar atamaması üzüntü verici" ifadeleri yer aldı.

Raporda Türkiye, katılım sürecinin 2018'den bu yana durma noktasında olmasına rağmen, "stratejik bir ortak, NATO müttefiki ve güvenlik, ticaret, ekonomi ve göç alanlarında AB ile karmaşık ilişkilere sahip bir ülke" olarak tanımlandı.

AP raporunda Türkiye'ye dair olumlu noktalar

Türk makamlarının yürüttüğü "makroekonomik istikrar ve reform programının ve enflasyonu azaltırken büyümeyi koruma taahhüdünün" övüldüğü raporda, "hukukun üstünlüğü ve hukuki belirliliğin aşınmasının yatırımcı güveni ve ekonomi üzerinde kaçınılmaz biçimde etkili olacağı" not edildi.

Türkiye'nin geçici koruma altındaki 2,3 milyon Suriyeli dâhil olmak üzere yaklaşık 2,7 milyon mülteciye ev sahipliği yapmasından bir kez daha övgüyle bahsedilen raporda, Doğu Akdeniz'de yapıcı bir ortamı ve daha fazla gerilimin azaltılmasını teşvik edebilecek Türk-Yunan diyaloğu için "memnuniyet verici" ifadesi kullanıldı.

Raporda Türkiye'ye yönelik hangi eleştiriler var?

Türk hükümetinin AB taahhüdü sorgulanan raporda, üyelik hedefine bağlılığın tekrarlanarak ifade edilmesine rağmen, "katılım sürecini etkileyen eksikliklere ilişkin kaygıların giderilmediği, bunun da katılım sürecini yeniden canladırmaya yönelik gerçek bir bağlılık göstermediğinin açık işareti olduğu" belirtildi.

Katılım sürecinin özünün "demokrasi, hukukun üstünlüğü ve temel haklar" ifadeleriyle özetlendiği raporda, "yargıda çifte standart, uygulanmayan AİHM ve AYM kararları, muhalefet partileri ve mensuplarının hedef alınması, muhalefet belediye başkanlarının görevden alınması nedeniyle Türkiye'de yerel demokrasinin kötüleşmesi, gazetecilere ve bağımsız medyaya yönelik kovuşturma ve sansür, kadın hakları ve LGBTİ+ bireylerin durumu" olumsuz noktalar olarak sıralandı.

Kıbrıs meselesine de değinilen raporda, adadaki sorunun tek çıkışının, "üzerinde uzlaşılan BM çerçevesi içinde, tek uluslararası hukuki kişiliğe, tek egemenliğe, tek vatandaşlığa ve siyasi eşitliğe sahip iki toplumlu, iki bölgeli bir federasyon temelinde adil, kapsamlı, yaşayabilir ve demokratik bir çözüm" olduğu savunuldu.

Son birkaç yıldır olduğu gibi Türkiye'nin AB ortak dış ve güvenlik politikasına uyumunun düşük olduğuna da işaret edilen raporda, 2024'te yüzde 6 olan uyum oranının 2025'te yüzde 4'e gerilediği bildirildi. Değişen jeopolitik ortam ve ABD dış politikasındaki olası değişimler ışığında, "özellikle küresel güvenlik meselelerinde AB-Türkiye iş birliğinin güçlendirilmesinin kilit önem taşıdığı" vurgusu yapıldı.

AB-Türkiye ilişkileri: Katılım süreci henüz başlatılamaz

Raporda, "Türk hükümeti ülkedeki mevcut temel demokratik eksiklikleri gidermek için gerekli adımları atmaktan kaçındığı için, muhalefetten gelen çağrılara rağmen, mevcut koşullar altında Türkiye'nin AB’ye katılım sürecinin yeniden başlatılamayacağı" görüşü kaydedildi. Türk hükümetine, AB kurumlarına ve birlik üyesi devletlere "daha yakın, daha dinamik ve daha stratejik bir ortaklık yönünde çalışmayı sürdürme" çağrısında bulunuldu.

AB ile Türkiye arasında "karşılıklı stratejik alanlarda yapıcı diyalog sürdürülmesi ve iş birliğinin derinleştirilmesi" önerisinde bulunulan raporda, enerji, ulaştırma, dijital alanlar ve halklar arası temaslarda daha sıkı bağlar kurulmasına destek verildi. Bunun, "bölgede barış ve istikrarı teşvik etme potansiyeline sahip, iyi, pragmatik ve karşılıklı faydaya dayalı iş birliğine örnek teşkil edeceği" ifade edildi.

Gümrük birliğinin modernizasyonu için şartlar

Raporda, gümrük birliği modernizasyonunun "özellikle mevcut jeopolitik ortam dikkate alındığında" gerekli olduğu not edilmekle birlikte, "AP'nin sürecin sonunda onay verebilmesi için söz konusu modernizasyonun insan hakları ve temel özgürlüklerle bağlantılı güçlü koşullara, uluslararası hukuka saygıya ve iyi komşuluk ilişkilerine dayanması gerektiği" kaydedildi.

Vize serbestisine de değinilen raporda, Türk vatandaşlarının AB'ye yönelik hareketliliğinin vize kademelendirme çerçevesi yoluyla kolaylaştırılması yönünde kaydedilen son ilerlemeler olumlu karşılandı; vize serbestisi diyaloğunun yeniden başlatılmasını engelleyen sorunları gidermesi için Türk hükümetine çağrıda bulunuldu.

Raporun önümüzdeki haftalarda AP Dışişleri Komisyonu, ardından da genel kurulda tartışılıp oylanması bekleniyor.