Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan imzalı, 27 Şubat'ta verilen kararla 21 ilde 4,8 milyon metrekarelik ormanın statü dışına çıkarılması, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun Ek-16. maddesini yeniden gündeme getirdi. Son kararla birlikte, 670 futbol sahası büyüklüğündeki alan statü dışında bırakıldı. Ek-16 uygulamaları ile 1'i Bakanlar Kurulu ve 35'i Cumhurbaşkanı kararı olmak üzere toplam 36 kararla, 5 bin 306 hektarlık alan sınır dışına çıkarıldı. Bu alan Belgrad Ormanı'nın büyüklüğüyle eş değer. Türkiye Ormancılar Derneği Başkanı Hüsrev Özkara, Orman Kanunu’nun Ek 16’ncı maddesinin kaldırılması gerektiğini belirterek, "Bunun altında yatan şey orman alanlarının bilinçli bir şekilde çıkarılmasında idareye yetki vermek. Asıl problem de burada. İdareyi kontrol etmek çok zor. Göreceksiniz, özellikle seçim dönemlerinde katbekat daha büyük alanlar orman dışına çıkarılacak" dedi.

27 Şubat tarihli Resmi Gazete'deki Cumhurbaşkanı kararı ile Adana, Afyonkarahisar, Antalya, Artvin, Balıkesir, Bingöl, Bursa, Çorum, Eskişehir, Gaziantep, Gümüşhane, İzmir, Karabük, Kastamonu, Kütahya, Mersin, Muğla, Samsun, Tokat, Trabzon ve Yalova’daki bazı alanlar orman sınırları dışına çıkarıldı. Kararla birlikte, 4,8 milyon metrekare orman, statü dışına çıkarıldı.  Karar, 6831 sayılı Orman Kanunu’nun Ek 16’ncı maddesi kapsamında alındı.

Orman sınırları dışına çıkarılan alanların iki katından az olmamak üzere devletin hüküm ve tasarrufu altında veya Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlardan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü tarafından Orman Genel Müdürlüğüne orman tesis etmek üzere tahsis yapılacak.

Karar ekinde yer alan krokiler ve listelere göre; orman statüsünden çıkarılan en büyük alan Antalya’da yer aldı. Antalya Korkuteli’de 2,8 milyon metrekarelik alan orman vasfından çıkarılırken, onu sırasıyla Muğla Menteşe, Bingöl Merkez ve Kütahya Emet takip etti. Dört ildeki orman statüsü dışına çıkarılan alanların toplamı 3,7 milyon metrekare oldu.

Listeye göre, orman statüsü dışına çıkarılan alanların en büyük dördü şöyle:

- Antalya- Korkuteli- Uzunoluk: 2 milyon 883 bin 95 m²

- Muğla- Menteşe- Emirbeyazıt: 330 bin 656 m²

- Bingöl- Merkez -Yukarıakpınar: 258 bin 471 m²

- Kütahya- Emet- Yenice: 219 bin 440 m²

21 ildeki orman statüsü kaldırılan 4,8 milyon metrekarelik alan yaklaşık 670 futbol sahası büyüklüğünde.

Alanların bulunduğu bölgeler

Kararla birlikte, orman sınırları dışına çıkarılan alanların bulunduğu bölgeler şunlar:

Adana Tufanbeyli Şar, Afyonkarahisar İhsaniye Yeşilyayla, Antalya Gazipaşa Üçkonak, Antalya Manavgat Gebece-Karabük-Kızıldağ-Tilkiler, Antalya Korkuteli Uzunoluk, Artvin Merkez Seyitler, Balıkesir Altıeylül Ortamandıra, Bingöl Merkez Kartal, Bingöl Solhan Oymapınar, Bursa Kestel Çataltepe, Bursa Mudanya Söğütpınar, Çorum Oğuzlar Çarşı, Eskişehir Odunpazarı Aşağıılıca, Gaziantep Şehitkamil Işıklı, Gümüşhane Merkez İkisu, İzmir Kemalpaşa Çambel, Karabük Yenice Bağbaşı, Kastamonu İnebolu Ayva, Kastamonu Merkez Kayalı, Kütahya Emet Yenice, Kütahya Merkez Işıkkara, Kütahya Merkez Soğukçeşme, Mersin Mezitli Davultepe, Mersin Mut Barabanlı, Mersin Silifke Hacıishaklı, Mersin Toroslar Kepirli, Muğla Fethiye Bozyer, Muğla Fethiye Yakacık, Muğla Menteşe Emirbeyazıt, Muğla Menteşe Kötekli, Samsun Atakum Erikli, Tokat Niksar Gürçeşme, Trabzon Akçaabat Yenimahalle, Trabzon Araklı Bahçecik, Trabzon Çaykara Ulucami, Trabzon Of İrfanlı, Trabzon Of Soğukpınar, Trabzon Tonya İskenderli, Yalova Merkez Kirazlı. 

Ormanlık alanlara yönelik yapılan değişiklikler

Ormanlık alanlara yönelik geçmiş yıllarda yasada adım adım köklü değişiklikler yapıldı. 1956 tarihinde çıkarılan Orman Kanunu’nda 2002 yılına kadar 46 yılda 15 defa değişiklik yapılmasına karşılık, 2003-2023 tarihleri arasındaki 21 yılda 30 defa değişiklik gerçekleştirildi. AKP iktidarı tarafından Kanunun 16’ıncı maddesi üç defa, 17’inci maddesi 8 defa ve 18’inci maddesi ise iki kez değiştirildi.

6831 Sayılı Orman Kanunu'nun ikinci maddesi 19 Haziran 1986 tarihinde yürürlüğe giren 3302 Sayılı Kanun ile değiştirildi. Değişiklik ile 6831 sayılı Kanun'un ikinci maddesinin (b) bendinde 31 Aralık1981 tarihinden önce orman niteliğini kaybeden alanlardan; tarla, bağ, bahçe, meyvelik, zeytinlik, fındıklık, fıstıklık gibi çeşitli tarım alanları veya otlak, kışlak, yaylak gibi hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğu tespit edilen araziler ile şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğu yerleşim alanlarının, orman sınırları dışına çıkarılacağı kuralı yer aldı.

Bu değişiklikle birlikte, 662 bin hektarlık saha 2/B ile orman statüsünden çıkarıldı.

''Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun" 19 Nisan 2012'de kabul edildi, 26 Nisan 2012'de yürürlüğe girdi. İktidar o dönem kentlerin genişlediğini, orman statüsünde olan birçok alanın vasfını yitirdiğini ve geçmiş yıllara uzanan imar sorunları olduğu gerekçesiyle yasayı savundu.

Yasa o dönem muhalefet ve alanda faaliyet yürüten sivil toplum örgütleri tarafından satışların gelecekte ormanların yapılaşmaya açılmasını teşvik edebileceği ve "rant kapısı" olabileceği yönünde eleştirildi.

Bu kapsamda 2024 yılına kadar 4 bin 734 km2 orman dışına çıkarılmış alan satıldı. Bunun sadece yüzde 4,7’sinde yerleşim yeri bulunuyordu.

Ek 16. madde ile Belgrad Ormanı kadar alan statü dışı bırakıldı

Ormanlara yönelik en önemli değişiklik ise 2018'de Orman Kanunu'na eklenen 16. madde ile yapıldı. Eklenen madde, Cumhurbaşkanlığı'na herhangi bir zaman sınırı olmadan orman alanları orman sınırları dışına çıkarma yetkisi tanıdı. Eklenen madde ile orman olarak muhafazasında yarar görülmeyen, fiilen orman niteliği taşımadığı veya yerleşim gibi gerekçelerle artık orman statüsünün korunmasının uygun bulunmadığı alanların orman sınırları dışına çıkarılabilmesine olanak sağladı.

Şubat ayındaki kararın ardından, 2018'den bu yana 1'i Bakanlar Kurulu ve 35'i Cumhurbaşkanı kararı olmak üzere 36 kararla, 5 bin 306 hektarlık alan Ek-16. madde kapsamında orman sınırları alanının dışına çıkarıldı. Bu madde kapsamında orman sınırları alanının dışına çıkarılan alanın büyüklüğü Belgrad Ormanı'yla eş değer.

Bunun örneklerinden biri de 2024 yılındaki İzmir Bayraklı'da yaşanan yangınların ardından 375 hektarlık bir alanın Cumhurbaşkanlığı kararıyla orman sınırları dışına çıkarılması. Bu alan yangından önce 2020'de orman sınırları dışına çıkarıldı. Ancak dava sürecinde karar usulden bozuldu. Aradan geçen dört yıl içinde toplu konutlar inşa edilirken, yangınlarından ardından alınan karar ile işlem tamamlandı.

Ormanlık alanlarda yapılan faaliyetler

Ayrıca Orman Kanunu'nun 16. maddesiyle madenlere, 17. maddesiyle de ormanlarda başka faaliyetlere izin verilebiliyor. Kamu yararı ve zorunluluk gerekçesiyle verilen İzinler arasında yol, havaalanı, enerji tesisi, boru hattı, mezarlık, kampüs, hayvan barınağı, spor tesisi yapımı gibi 50 faaliyet alanı bulunuyor.

Kanunun 16. maddesiyle verilen maden izinleri 225 bin hektara ulaştı. Bunun 121 bini son 13 yılda verildi. Madde 17 ile toplam 707 bin hektar orman başka faaliyetlere tahsis edildi. Ormanlardan izin verilen 933 bin hektarın 30-40 hektarında yanan ormana otel inşa edildi.

"Ek-16. madde ile orman olduğu kesinleşmiş yerleri dahil ettiler"

Türkiye Ormancılar Derneği Başkanı Hüsrev Özkara, söz konusu kararı eleştirerek, "Eskiden 2/B vardı. 2/B 31 Aralık 1981 tarihinden önce orman vasfını kaybetmiş alanlara yönelikti. O bir milattı. O güne kadar alanları işgal edenler affedildi. İşin özeti bu. Orman hiçbir zaman vasfını kaybetmez, kaybettirilir. 2018'de 7139 sayılı yasayla Ek- 16. maddeyi çıkardılar. Bu madde 31 Aralık 2017 tarihine kadar yapılan işgalleri esas alıyor. Bu yeni bir aftı. Aslında 2/B'nin devamı. Fakat bunun kötü tarafı şu: 2/B'de orman vasfını kaybettiği gerekçesi öne sürülüyordu. 2017'ye kadar olan uygulamada ise orman olduğu kesinleşmiş yerleri de dahil ettiler" dedi.

Bu durumun aslında Anayasa'nın 169. maddesine aykırı olduğunu belirten Özkara, "O zaman CHP iptal edilmesi için AYM'ye götürdü ancak AYM kararı uygun buldu. Oraya şöyle bir madde eklediler. 'Bu ikinci kadastro sayılmaz' dediler. Sonuçta alınan kararla 5 bin 306 hektarlık alan kapsam dışına çıkarıldı. Ek-16. madde çıkarıldığında ben, '2/B yasasına rahmet okutacak' diyordum" diye konuştu.

"Seçim dönemlerinde katbekat daha büyük alanlar orman dışına çıkarılacak"

Maddenin içerisinde birçok şart eklendiğini dile getiren Özkara, "Alanın yerleşim yeri olarak işgal edilmiş olması, yerleşim yerine uygun olması ve taşlık-kayalık olması şartları getirildi. Ormanlık alanlar zaten taşlık-kayalıktır. Orman ağaçlarının köklerinin toprakla buluşmasındaki temel şeyi ortadan kaldırıyorsun demek. Sen var olan bir sistemi yok ediyorsun bu anlayışla. Bu üç maddeyi oraya koyarak bu sahaları çıkarmaya başladılar" ifadelerini kullandı.

Çıkarılan sahaların büyük çoğunluğunun rant sahaları olduğunu ifade eden Özkara, "Bunun altında yatan şey orman alanlarının bilinçli bir şekilde çıkarılmasında idareye yetki vermek. Asıl problem de burada. İdareyi kontrol etmek çok zor. Bu hektarlar ne ki? Göreceksiniz, özellikle seçim dönemlerinde katbekat daha büyük alanlar orman dışına çıkarılacak. 27 Şubat'taki Cumhurbaşkanlığı kararıyla, 21 ilde özellikle Akdeniz ve Karadeniz kıyılarında ormanlık alanlar kapsam dışı bırakıldı. Amaç buralarda organize sanayi bölgelerine yer vermek, çeşitli faaliyetlere izin vermek. Devletin, Hazine'nin bu işlere yapacak alanı herhalde kalmadı" dedi.